Şeffaf Diş Teli Tedavisi

Sabit tel gereken durumlar

Çapraşıklık, dişler arasındaki boşluklar ve üst-alt dişlerin düzgün kapanmaması sabit tel tedavisinin değerlendirildiği durumlardır. Ortodontik tedavi yetişkinlerde de uygulanabilir.. Seramik braketin size uygun olup olmadığını diş hekiminiz muayenede değerlendirir. Genel seçenekler için ortodonti sayfasını okuyabilirsiniz.

Metal braket ne zaman konuşulmalı?

• Braketin kopması ve onarım ihtiyacı. Daha büyük olan klinik çalışmada seramik braketlerde daha fazla kopma görülmüştür. Fark alt dişlerde ve arka dişlerde bulunmuş; üst dişlerde ve ön dişlerde bulunmamıştır⁴. Araştırmacılar bunun tedavide gecikmeye ve ek güçlüğe yol açabileceğini belirtir. Ancak daha küçük çalışma çelişkili sonuçlar vermiştir⁵. Hangi dişlerinize seramik braket önerildiğini ve kopma olursa kimin müdahale edeceğini sorun.
• Kapanışınız. Bir laboratuvar deneyinde seramik braketler, kendilerine sürten diş minesini metal braketlerden daha fazla aşındırmıştır⁹. Bu, hastalarda yapılmış bir çalışma değildir. Dişlerinizi kapattığınızda karşı dişlerin braketlere değip değmeyeceğini hekiminize sorun.

Şeffaf plak ne zaman değerlendirilir?

Şeffaf plaklar takılıp çıkarılır; seçimde plakları düzenli kullanabilmeniz de önemlidir³. Aynı derlemede, yer açmak için diş çekilen olgularda sabit apareylerle tedavi kalitesi şeffaf plaklardan daha iyi bulunmuştur³. Diş çekilmeyen olgularda ise belirgin bir fark gösterilmemiştir³. Bu sonuçlar tek başına sizin için hangi yöntemin uygun olduğunu söylemez; hekiminiz değerlendirir.

Önce neler değerlendirilir?

Muayenede diş ve diş eti durumunuz değerlendirilir. Çürük veya diş eti sorununuz varsa bunların tedavi planında nasıl ele alınacağını sorun. Çene kemiklerinin konumuyla ilgili bir sorun düşünülüyorsa hangi incelemelerin ve seçeneklerin gerektiğini hekiminiz açıklar. Bu sayfa sizin için çene ameliyatı gerekip gerekmediğini söyleyemez.

Tedavi çocuğunuz için düşünülüyorsa, seçenekleri önce çocuğunuzu muayene eden diş hekimiyle görüşün.

• Tedavi yaptırmamak. Görünümle ilgili bir değişiklik istemiyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Beklemenin sizin durumunuzda ne anlama geldiğini sorun.
• Metal braket. Dişlerin ön yüzüne yapıştırılır, tedavi boyunca ağızda kalır ve seramik braketlerden daha belirgindir¹.
• Seramik braket. Diş rengindedir ve metal braketler gibi çalışır¹. Kopma konusunda klinik çalışmaların sonuçları⁴ birbiriyle uyuşmaz⁵. Çıkarılırken mine kırığı riski daha yüksek olabilir⁶.
• Dişlerin iç yüzüne takılan tel. Braketler dişlerin arka yüzündedir. Bu yöntemi inceleyen çalışmalarda hastalar çoğunlukla ilk üç ay izlenmiştir. Ön yüz braketlerine göre dil ağrısı ve konuşma değişiklikleri daha sık, yanak ve dudak ağrısı daha az bildirilmiştir¹⁰.
• Şeffaf plak. Kendiniz takıp çıkardığınız, sırayla değiştirilen plaklardır³.

Aşağıdaki tablo, apareylerin kullanım farklarını özetler.

Tedavi süresi için muayene sonrası kişisel bir tahmin isteyin. Amerikan Diş Hekimleri Birliğinin (ADA) hasta bilgilendirmesine göre çoğu kişide tedavi bir ile üç yıl sürer¹. Bu aralık genel hasta bilgisidir; klinik araştırma sonucu veya size verilmiş bir süre değildir. Kaynaklarımız, seramik braketlerle tedavinin metal braketlerden daha uzun sürüp sürmediğini söylemek için yeterli değildir.

Sabit tel tedavisinde braketler dişlere yapıştırılır ve içlerinden tel geçirilir. Kontrollerde tel değiştirilir veya ayarlanır; bazı planlarda lastikler de kullanılır². Ayar sonrası dişlerde geçici hassasiyet olabilir⁷. Tedavi sonunda braketler çıkarılır; pekiştirme apareyinin kullanım süresini tedavinizi yürüten diş hekimi belirler².

Aşağıdaki aşamalar, muayenede görüşülecek konuları özetler. “Tedavinizi yürüten diş hekimi”, planı hazırlayan ve süreci izleyen hekimi anlatır.⁶¹¹

Bu bölümdeki araştırma sayıları yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır; kendi kayıtlarımızdan değildir. Size ait bir risk hesabı olarak okunmamalıdır.

Seramik brakete özgü bulgular

• Braketin kopması. Klinik çalışmalar tedavinin ilk 12 ayını incelemiş ve çelişkili sonuçlar vermiştir. Hastaların rastgele gruplara ayrılmadığı 80 kişilik çalışmada, her 100 seramik braketin yaklaşık 16'sında, her 100 metal braketin yaklaşık 9'unda kopma bildirilmiştir⁴. Rastgele gruplara ayrılmış 20 hastalık küçük çalışmada ise her 100 metal braketin yaklaşık 7'si, her 100 seramik braketin yaklaşık 1'i kopmuştur⁵. Burada verilen oranlar hasta sayısını değil, braket sayısını gösterir. Bu sınırlı verilerle hangi türün daha sık koptuğu söylenemez.
• Çıkarma sırasında mine hasarı. 2024 tarihli, 14 çalışmayı kapsayan sistematik derleme, seramiğin kırılgan bir malzeme olduğunu belirtir. Seramik braketlerin özellikle çıkarılırken daha fazla mine kırığına yol açabileceğini belirtir⁶. Dayanağın büyük kısmı çekilmiş dişlerle yapılan laboratuvar çalışmalarına dayanır. Derleme bunun hastalarda ne sıklıkta olacağını gösteren bir oran vermez ve kanıtın kesinliğini derecelendirmemiştir.
• Karşı dişin aşınması. 1990 tarihli bir laboratuvar deneyinde üst dişler, yapay bir ağız düzeneğinde alt dişlerdeki braketlere sürtülmüştür. Seramik braketler üst diş minesini metal braketlerden daha fazla aşındırmıştır⁹. Bu, hastaların katılmadığı, 1990'daki braket ürünleriyle yapılmış eski ve tek bir deneydir; klinik risk oranı vermez. Kapanışta dişlerinizin braketlere değip değmeyeceğini sorun.
• Renklenme. Rastgele gruplara ayrılan 40 ergenin katıldığı küçük bir çalışmada, seramik braket kullanan kişiler ağızlarını siyah çay veya kola ile çalkalamıştır. Braketlerin rengi değişmiş, değişim çay grubunda daha fazla olmuştur¹². Ölçüm, çıkarılan braketlerde bir cihazla yapılmıştır. Değişimin gözle ne kadar fark edileceği bu sonuçtan söylenemez.
• Ağrı farkı. Kaynaklarımız, seramik ve metal braketlerin ağrı açısından farklı olup olmadığını söylemek için yeterli değildir.

Sabit tel tedavisinin ortak riskleri

• Ağrı ve hassasiyet. Tel takıldıktan veya ayarlandıktan sonra dişlerde baskı ve hassasiyet olabilir. İlk haftayı inceleyen çalışmalarda ağrı genellikle ilk 24–48 saatte daha belirgin olmuş, yaklaşık bir hafta içinde azalmıştır⁷.
• Beyaz lekeler. Bunlar erken çürük belirtileridir. Ortodontik tedavi gören kişileri kapsayan 44 çalışmanın analizinde, tedavi sırasında her 100 hastanın yaklaşık 34'ünde yeni beyaz lekeler gelişmiştir⁸. Ortalama yaş yaklaşık 16'dır. Tedavi uzadıkça lekeler daha sık görülmüştür. Bu veriler yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır; kendi kayıtlarımız veya sizin kişisel riskiniz değildir.
• Dişlerin yeniden hareket etmesi. Tedavi sonrası dişler eski konumlarına doğru hareket etme eğilimindedir¹¹. Pekiştirme bu nedenle planın bir parçasıdır.
• Diş eti çekilmesi. Ortodontik tedavi, yetersiz ağız temizliği ve ince diş eti, çekilme riskini artırabilecek etkenler arasında sayılır¹³. Bu bir uzman görüşü belgesidir ve risk oranı vermez.
• Gevşeyen braket veya batan tel. Braket dişten ayrılabilir veya telin ucu yanağa batabilir². Böyle bir durumda tedavinizi yürüten diş hekimine ulaşın.
• Önceden darbe almış ön diş. Böyle bir dişiniz varsa başlamadan önce hekiminize söyleyin. Hasta bilgilendirme kaynağına göre bu dişte tel tedavisi sırasında ek tedavi gerekebilir².
• Uzun tedavi ve düzenli kontrol. Tedavi aylar, sıklıkla yıllar sürebilir¹ ve düzenli tel ayarı gerektirir². Kontrol düzenini başlamadan önce netleştirin.

Kök kısalması gibi diğer olası yan etkileri de muayenede sorun. Bu sayfada bunlar için bir sıklık veremiyoruz.

Olası yararlar

Tedavinin amacı dişlerin dizilimini ve kapanışı düzeltmek, uygun durumlarda boşlukları kapatmaktır. Seramik braketler tedavi sırasında metal braketlerden daha az görünür¹. Sizin için hangi değişikliklerin beklenebileceğini hekiminiz açıklar.

Ağrı olursa

Ağrı kesiciler, hiç ilaç kullanılmamasına kıyasla ortodontik ağrıyı azaltmıştır¹⁴. Bu sonuç, 32 çalışmayı kapsayan Cochrane derlemesine dayanır; kanıtın kalitesi orta düzeydedir. İbuprofen gibi iltihap giderici ağrı kesiciler ile parasetamol karşılaştırıldığında belirgin bir fark bulunmamıştır; bu karşılaştırmanın kanıt kalitesi düşüktür¹⁴. İlacı kullanma talimatına göre alın. Size uygunluğundan emin değilseniz eczacınıza veya hekiminize danışın.

Sakız, ısırma pedleri ve titreşim cihazları gibi ilaç dışı yöntemlerin ortodontik ağrıyı azalttığı gösterilememiştir¹⁵. Bu konudaki kanıtın kalitesi çok düşüktür.

Yeme ve içme

• Sakız tellere yapışabilir². Sert, gevrek ve yapışkan yiyeceklerden de kaçınmak iyi olur..
• Şekerli yiyecek ve içecekleri sınırlamak, braket çevresindeki plak birikimini azaltmaya yönelik bakımın bir parçasıdır¹.
• Yukarıda açıklanan küçük çalışmada siyah çay seramik braketlerde renk değişimine yol açmıştır¹². Yiyecek ve içeceklerle ilgili sorularınızı hekiminize iletin.

Diş temizliği ve kontroller

Dişlerinizi günde iki kez florürlü macunla fırçalayın; braket çevresini ve diş eti kenarını dikkatle temizleyin.. Diş aralarını ve tel altını her gün temizlemek için ara yüz fırçası kullanılabilir². Hangi boyun uygun olduğunu hekiminize sorun.

Tel kontrollerinin yanında genel diş kontrollerinizi de sürdürün. Birleşik Krallık kaynaklı NICE rehberi, kontrol aralığının çürük ve diş eti hastalığı riskine göre belirlenmesini önerir¹⁶. Sizin kontrol aralığınızı diş hekiminiz belirler.

Tel tedavisi bitince dişler eski konumlarına doğru hareket edebilir¹¹. Pekiştirme apareyi, dişlerin yeni konumunu korumaya yardımcı olmak için kullanılır.

Sabit tel mi, çıkarılabilir aparey mi?

Dişlerin arkasına yapıştırılan sabit teller ve çıkarılabilir apareyler vardır. Cochrane'in 47 çalışmayı kapsayan derlemesinde, bir yöntemin dişlerin konumunu korumada açıkça daha iyi olduğu gösterilememiştir¹¹. Kırılma, rahatlık ve diş etleri üzerindeki etkiler açısından farklılıklar vardır. Kanıtın kesinliği düşük veya çok düşüktür.

Ne kadar süre kullanılır?

Kullanım süresini tedavinizi yürüten diş hekimi belirler². Birleşik Krallık'ta yayımlanmış bir görüş yazısı, Britanya Ortodonti Derneğinin hastalara ömür boyu pekiştirme kullanımı mesajı verdiğini aktarır¹⁷. Yazının diş hekimi olan yazarı, araştırmaların bu genel öneriyi desteklemediğini savunur. Pekiştirme çalışmalarının çoğunun 6–24 ay sürdüğünü belirtir¹⁷.

Araştırmalarla belirlenmiş tek bir kullanım süresi yoktur; hiçbir yöntemin dişleri ömür boyu tamamen hareketsiz tuttuğu gösterilmemiştir¹⁷. Bu, erken bırakmanız gerektiği anlamına gelmez. Hekiminizin verdiği kullanım düzenini sürdürün.

Pekiştirme teli gevşeyebilir mi?

Çok telli örgü pekiştirme tellerini inceleyen çalışmalarda yapışma kaybı oranları yüzde 12 ile 50 arasında bildirilmiştir¹⁸. Bunlar yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır; kendi kayıtlarımızdan değildir. Tek bir oran değil, farklı çalışmalardaki alt ve üst değerlerdir. Kanıtın kalitesi düşüktür. Derlemenin yayımlanmış özeti izlem süresini vermediği için bu aralık belirli bir yıl içindeki risk olarak okunamaz.

Başlamadan önce pekiştirme kontrollerini kimin yapacağını sorun. Tel gevşerse veya aparey kırılır ya da uymazsa kime ulaşacağınız yazılı planda yer alsın. Onarım ve yenilemenin plana dahil olup olmadığını da netleştirin.

Planınızı hangi diş hekiminin hazırlayacağını, braketleri kimin takıp çıkaracağını ve kontrolleri kimin yapacağını sorun. Hekimin adını ve mesleki unvanını yazılı planda isteyin.

Türkiye'de ortodonti, kanunla tanımlanan diş hekimliği uzmanlık dallarından biridir¹⁹. Bu alandaki uzmanlık unvanı için uzmanlık belgesi gerekir¹⁹; belge Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenir ve tescil edilir²⁰.

Bu sayfada tedaviyi yürüten kişi için genel olarak “diş hekimi” ifadesi kullanılır. Tedavinizi planlayacak hekimin ortodonti uzmanlık belgesi olup olmadığını ayrıca sorabilirsiniz.

Aşağıdaki durumlarda tedavinizi yürüten diş hekimine ulaşın:

• Tel takılması veya ayarı sonrası birkaç günden uzun süren ağrı²
• Dişten ayrılan veya hasarlı görünen braket; yanağa ya da dile batan tel²
• Gevşeyen veya kırılan sabit pekiştirme teli¹⁸
• Kırılan veya artık uymayan çıkarılabilir pekiştirme apareyi
• Braket çevresinde beyaz lekeler⁸ veya diş etinde kanama ve şişlik²

Diş apsesinden şüpheleniyorsanız beklemeyin. Apse kendiliğinden geçmez ve acil diş tedavisi gerektirir²¹. Yüz veya çenede şişlik ya da ateş varsa aynı gün diş hekimine başvurun²¹.

Acil durumlar. Aşağıdaki belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir²¹. Diş randevusunu veya klinikten yanıt gelmesini beklemeyin: acil servise gidin ya da 112'yi arayın.

• Nefes almayı, konuşmayı veya yutmayı zorlaştıran şişlik
• Göz çevresinde veya boyunda şişlik²²
• Gözde şişlik ya da ağrı, aniden gelişen görme sorunu
• Ağız içinde yaygın şişlik
• Ağzı açmada güçlük

Sabit tel tedavisi, braketlerin takılmasıyla tamamlanmaz. Tedavi boyunca tel ayarı ve sonrasında pekiştirme gerekir². Kontrol aralığınızı hekiminiz belirler. Başlamadan önce şu konuları yazılı olarak netleştirin:

1. Tedavi planından kim sorumlu, her kontrolü kim yapacak?
2. Kontrollerin hangi aralıklarla yapılması bekleniyor?
3. Kontrol kaçırılırsa ne yapılacak?
4. Gevşeyen braket veya batan tel için kime ulaşılacak?
5. Braketleri kim çıkaracak, pekiştirme apareyini kim hazırlayacak?
6. Hangi dişlere seramik braket takılacak ve bunlar nasıl çıkarılacak?

Muayene ve kayıtlar

Birleşik Krallık diş hekimliği düzenleyicisi GDC, bazı işlemlerin uzaktan güvenle yapılabileceğini, ancak bakımın diğer aşamalarında yüz yüze görüşme ya da fiziksel klinik değerlendirme gerektiğini belirtir. Ortodontide ise fiziksel klinik muayenenin yerini tutan etkili bir yöntem bulunmadığını söyler²³. Bu bir yabancı düzenleyicinin görüşüdür; Türkiye'ye ait bir kural olarak aktarılmamaktadır. Size önerilen planı muayenede görüşün.

Tedavi planını ve kullanılan malzemeleri yazılı isteyin. Braketlerin türü, kullanılan teller ve tedavinin hangi aşamada olduğu kayıtlarda yer alsın. Röntgen kayıtlarınızın kopyasını da isteyin. Bakım talimatları ile kontrol ve sorun bildirme yollarını saklayın.

Herhangi bir klinikte tedaviye başlamadan önce şu soruları sorabilirsiniz:

• Seramik braket neden öneriliyor? Metal braket veya şeffaf plak neden tercih ediliyor ya da edilmiyor?
• Hangi değişiklikler hedefleniyor, hangi sınırlamalar ve riskler var?
• Tedaviyi planlayan ve kontrolleri yapan diş hekimleri kimler?
• Kliniğin kendi sonuçları var mı, varsa nasıl toplanmış?
• Braket onarımı, ek kontroller ve pekiştirme takibi yazılı planın içinde mi?
• Tedaviyi durdurmak isterseniz süreç nasıl yürütülecek?
• Bir sorun veya şikâyette kime, hangi yolla ulaşacaksınız?

Bu sayfadaki araştırma sonuçları yayımlanmış çalışmalardan alınmıştır; kliniğimizin kendi sonuçları değildir.

Onam ve karar hakkınız

Türkiye'deki özel ağız ve diş sağlığı kuruluşlarında her müdahale için onam formu gerekir²⁴. Formun bir nüshası size verilir²⁵. Anlamadığınız noktaları sorun ve kendi nüshanızı isteyin. Tedaviyi reddedebilir veya durdurulmasını isteyebilirsiniz²⁵; bunun sonuçlarını hekiminizle görüşün.

Çocuğunuzun tedavisinde veli veya vasi izni gerekir; çocuk da anlayabildiği ölçüde dinlenir ve kararlara katılır²⁵. Çocuğunuzun tedavi ve kontrol düzenini ayrıca konuşun.

Kayıt ve başvuru yolları

Özel çalışan diş hekimleri için ilgili diş hekimleri odasına kayıt yükümlülüğü vardır²⁶. Hekimin kayıt bilgilerini sorabilirsiniz.

Bir şikâyetiniz varsa önce kliniğe iletin. Çözülmezse il sağlık müdürlüğü bünyesindeki Hasta Hakları Kuruluna başvurabilirsiniz; kurul tıbbi hata iddialarını değerlendirmez²⁵. Diş hekimleri odası da diş hekimi hakkında disiplin süreci yürütebilir²⁶.

Açıklamalar tamamlanmadan karar vermek zorunda değilsiniz. Planı değerlendirmek için zaman isteyebilirsiniz.

Bu sayfada fiyat yer almaz. Muayene sonrası hazırlanan planı etkileyen başlıca başlıklar şunlardır:

• Braketin türü ve hangi dişlere takılacağı
• Tedavinin kapsamı ve öngörülen süresi
• Planda yer alıyorsa çekim, dolgu veya diş eti tedavisi
• Kontrol ve tel ayarı randevuları
• Gevşeyen veya kırılan braketlerin onarımı
• Pekiştirme apareyi ve kontrolleri

Planı yazılı isteyin. Özellikle ek kontrollerin, braket onarımlarının, pekiştirme apareyinin ve takip randevularının kapsama dahil olup olmadığını sorun.